Πάλι κουβά…

«Πάλι κουβά πήγαμε» δήλωσε στενοχωρημένος ο Ακύλας όταν ανακοινώθηκαν τα αποτελέσματα στον διαγωνισμό τραγουδιού της Eurovision, διότι θεώρησε αποτυχία τη δέκατη θέση που κατέλαβε το «Φέρτο». Αλλά αυτά τα έχετε διαβάσει σε άλλες στήλες, εμείς εδώ θα λεξιλογήσουμε για τον κουβά.

Πήγαμε κουβά λοιπόν, με τη σημασία «αποτύχαμε». Η φράση είναι «πήγε στον κουβά» και την καταγράφουν μερικά από τα νεότερα λεξικά μας. Η αρχή της φράσης πρέπει να βρίσκεται στο ποδοσφαιρικό στοίχημα: το δελτίο με τις προβλέψεις, που δίνει τόσες υποσχέσεις για κέρδη όσο διαρκούν τα ματς, παύει να έχει αξία αν οι προβλέψεις αποδειχτούν αποτυχημένες και καταλήγει στον κάλαθο των αχρήστων του πρακτορείου, πιο παραστατικά «στον κουβά». Κατ’ επέκταση, ο παίκτης που αποτυγχάνει συστηματικά στις προβλέψεις του λέγεται Κουβανός ή Κουβανέζος στη στοιχηματική αργκό· εννοείται ότι η Κούβα έχει ινδιάνικη ετυμολογία και καμιά σχέση με τον κουβά εκτός από την ηχητική ομοιότητα.

Σταδιακά η σημασία επεκτάθηκε από τη στοιχηματική αποτυχία στη διάψευση οποιασδήποτε πρόβλεψης και από εκεί σε οποιαδήποτε αποτυχία, ιδίως επιχειρηματική ή όταν κάποιο εγχείρημα δεν στεφθεί με επιτυχία. «Η συκοφαντία και η λάσπη πήγαν στον κουβά» ανακοίνωσε πρόσφατα το ΠΑΣΟΚ για τις αιτιάσεις κατά του Νίκου Ανδρουλάκη.

Ο κουβάς, ως λέξη, είναι δάνειο από τα τουρκικά (kova). Μπήκε στα ελληνικά στα μεσαιωνικά χρόνια. Στα αρχαία ελληνικά, υπήρχε η λέξη κάδος (σημιτικό δάνειο) που επιβιώνει και σήμερα. Για την ιδιαίτερη χρήση της άντλησης νερού από τα πηγάδια, που ήταν εξαιρετικά σημαντική σε εποχές και κοινωνίες που δεν υπήρχε δίκτυο ύδρευσης, στα αρχαία ελληνικά υπήρχε η λέξη «υδρείον» και ιδίως η λέξη «άντλημα». Στο Ευαγγέλιο του Ιωάννη, στο επεισόδιο της συνάντησης του Ιησού με τη Σαμαρίτιδα, η γυναίκα λέει στον Ιησού: Κύριε, οὔτε ἄντλημα ἒχεις καὶ τὸ φρέαρ ἐστίν βαθύ. Δεν έχεις ούτε κουβά και το πηγάδι είναι βαθύ.

Σήμερα ο κουβάς δεν χρησιμοποιείται τόσο πολύ για άντληση από πηγάδια, αλλά παραμένει κοινότατο σύνεργο στο σπίτι, ιδίως ο κουβάς του σφουγγαρίσματος. Υπάρχει και ο κουβάς φόρτωσης στα γεωργικά μηχανήματα, που έχει βέβαια πολύ μεγαλύτερο μέγεθος. Επειδή όμως η γλώσσα είναι συντηρητική, παρόλο που δεν έχουμε πια πηγάδι στην αυλή, χρησιμοποιούμε ακόμα τον κουβά σαν μέτρο της μεγάλης ποσότητας υγρού – το πρωί έχω ανάγκη δυο κουβάδες καφέ, έλεγε ένας συνάδελφος.

Κουβά λέμε ακόμα και τον πολύ κοντό άνθρωπο, όπως και το αυτοκίνητο μικρού κυβισμού «Θα πας Θεσσαλονίκη με αυτόν τον κουβά;». Και βέβαια, τα παιδιά τρελαίνονται να φτιάχνουν τον κόσμο τους πάνω στην άμμο της ακρογιαλιάς παίζοντας με κουβαδάκια. «Τα κουβαδάκια σου και σ’ άλλη παραλία», λέμε για ν’ αποπέμψουμε σκαιά κάποιον – που, εννοούμε, παιδιαρίζει.

Ο συμπαθέστατος Ακύλας αναρωτήθηκε αν πρέπει να ζητήσει συγγνώμη για την αποτυχία του. Μακάρι να είχαν τόση σεμνότητα και οι πολιτικοί μας, που μας έχουν ρίξει τόσες και τόσες φορές στον κουβά…